على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )
3636
فرهنگ نفيسى ( فارسى )
شرع . و ظالم و ستمگر . و زيان و دروغ و كذب . و ناراستى و بىعدالتى . و عمل ناحق : ظلم و تعدى و زبردستى . ناحقشناس ( n - haq - cen s ) ص . پ . ناسپاس و بىوفا و نمك به حرام و بىداد . ناحل ( n hel ) ص . ع . لاغر شده از بيمارى و يا از سفر . ج : ناحلون . و جمل ناحل : شتر لاغر . و سيف ناحل : شمشيرى كه تيغه آن از بسيارى كار كردن باريك شده باشد . ج : نواحل . ناحلات ( n hel t ) ع . ج . ناحلة . ناحلة ( n helat ) ص . ع . مؤنث ناحل : لاغر شده از بيمارى و يا از سفر . ج : ناحلات . ناحلون ( n heluna ) ع . ج . ناحل . ناحى ( n hi ) ص . ع . خميده و مايل شده . و رجل ناح : مرد نحوى . ج : نحاة . ناحية ( n heyat ) ا . ع . كرانه . ج : نواحى . ناحيت ( naheyat ) ناحيه ( n hiye ) ا . پ . مأخوذ از تازى - ولايت و كشور و چكله و محال و ديار و بقعه و طرف و كرانه و كنار و ساحل و زيس . ناخ ( n x ) ا . پ . ناف . ناخاست ( n - x st ) ص . پ . عاجز و ناتوان در برخاستن و بلند شدن و زمينگير . ناخاسته ( n - x ste ) ص . پ . فطير و خميرور نيامده و تخمير ناشده . ناخدا ( n - xod ) ص . پ . بىدين و ملحد و دهرى . ناخدا ( n - xod ) ا . پ . خداوند كشتى و جهاز و ملاح و فرمانده كشتى و كشتيبان و ناخفراه . ناخدا ترس ( n - xod - tars ) ص . پ . كسى كه از خدا نمىترسد . ناخذا ( n xoz ) و ناخذاة ( n xoz t ) و ناخذاه ( n xoz h ) و ناخذاى ( n xoz y ) ا . ع . مأخوذ از فارسى - ناخدا و خداوند كشتى و جهاز . ج : نواخذ . ناخر ( n xer ) ا - ص . ع . كهنه و پوسيده ريز ريز شده . و استخوان ميان كاواك كه بوزيدن باد آواز از وى برآيد . و نيز ناخر : خوك حملهكننده . ج : نخر . و ما بالدار ناخر : نيست در خانه كسى . ناخرة ( n xerat ) ا - ص . ع . مؤنث ناخر . ناخردمند ( n - xarad - mand ) ص . پ . نادان و بىعقل . ناخس ( n xes ) ص . ع . آنكه سيخ مىزند بر سرين و يا پهلوى ستور تا آن را براند . ج : ناخسون . و باصطلاح طب : دردى كه صاحبش پندارد سوزن مىخلانند . ناخس ( n xes ) ا . ع . كفتگى بغل شتر . و جرب و گرى شتر و گرى در بن دنب شتر و بز كوهى جوان . و دائرة الناخس : دايرهاى در زير هر دو ران اسب . ناخسته ( n - xeste ) ا . پ . ريسمان باريك . ناخشنود ( n - xocund ) ص . پ . ناراضى . ناخشنودى ( n - xocnudi ) ا . پ . عدم رضائيت و ناپسندى . ناخص ( n xes ) ص . ع . عجوز ناخص : گنده پير لاغر ترنجيده پوست از پيرى . ناخع ( n xe ' ) ص . ع . دانا و عالم . ناخفته ( n - xofte ) ص پ . بسته و فسرده ناشده . ناخفراه ( n - xafr h ) ا . پ . ملاح و كشتيبان . ناخل ( n xel ) ص . ع . آنكه مىبيزد . و ناخل الصدر : ناصح و نصيحت كننده . ناخلف ( n - xalaf ) ص . پ . فرومايهء بدنژاد و بدسرشت و بدكار و بد عمل و ناكس و شرير و بدذات . ناخم ( n xem ) ص . ع . رجل ناخم : مرد داناى در تغنى و سرود در قمار و بازى . ناخن ( n xon ) ا . پ . جزء قرنى كه مىپوشاند طرف فوقانى انتهاى انگشتان را و بتازى ظفر گويند . و نيز ناخن سمب ستور و چنگل حيوانات درنده و طيور . و ثاخن آفتاب : آتش و ناخن معشوق . و ناخن بدندان : افسوس و حسرت و حيرت . و متاسف و حيران و مغموم و مهموم . و ناخن بند كردن ستور : سر سم رفتن . و ناخن بويا و يا ناخن پريان و يا ناخن خوش و يا ناخن ديو : نوعى از صدف بسيار خوشبوى كه بتازى اظفار الطيب گويند . و ناخن خامه : نوك قلم . و ناخن روز : آفتاب عالمتاب . و ناخن بر دل زدن : تصرف در مزاج كسى كردن . و ناخن چيدن و يا ناخن تراشيدن و يا ناخن گرفتن : از بن انگشتان ناخن برآمده را گرفتن . و ناخن زدن : برانگيزانيدن و جنك انداختن ميان دو كس . ناخنان ( n xon n ) ا . پ . سختى و صلابتى كه در پوست پديد آيد .